Ev Dışı Tüketim Tedarikçileri Derneği (ETÜDER) Başkanı Melih Şahinöz ile bir öğle kahvesi için buluştuğumuz mekanın kış bahçesindeyiz. Dışarıda İstanbul’un kış silueti, içeride ise cam tavanı delip geçen gün ışığının yarattığı dinginlik hakim.

Masamızın hemen üzerinde asılı duran kırmızı ışıklı ısıtıcı, serin havaya inat ortamı ısıtırken, Şahinöz’ün arkasındaki yeşil yapraklı bitkiler sohbetimize eşlik ediyor. 

Masaya gelen kahve daha soğumadan, tabağıma gelen tiramisunun geçmişinden, yani üreticiden çatala uzanan şeffaflık hikayesinden bahsediyor.

Geliştirdikleri Güvenilir Tedarikçi uygulamasıyla, restoran müşterilerine ellerindeki telefonla birer gıda dedektifi olma şansı tanıdıklarını anlatıyor.

Bahsettiği, hijyen meselesinin de ötesinde ekonominin kanayan yarası kayıt dışılığa vurulacak en büyük neşterlerden biri.

Melih Şahinöz, samimi ve içten duygularla konuşuyor.

“Kardeşim hepiniz güvenilir tedarikçi olacaksınız dedik ve yola böyle çıktık.”

Bu iddialı çıkış, aslında yemek masasına oturan herkesi ilgilendiren o büyük soruyu akıllara getiriyor.

Bu güne kadar tüm denetim mekanizmalarını atlatan kayıt dışı ekonomi canavarını bir karekod dize getirebilir mi?

Dijital dedektif iş başında

Yemeğinizi beklerken menüdeki karekodu okuttuğunuzu ve lahmacununuzun üzerindeki etin hangi çiftlikten geldiğini, soğanın hangi tarlada hasat edildiğini anında gördüğünüzü hayal edin.

Sistem tam da bu şeffaflık üzerine kurulu.

Tüketici, artık son ürünle beraber, o ürünün tüm yolculuğunu denetleyen bir dedektif rolüne bürünüyor.

Melih Şahinöz, sistemin işlemesi için sektörün önde gelen oyuncularının, özelliklede kurumsallaşmayı başarmış olanların nasıl bir inisiyatif aldığını anlatıyor.

Zincir restoranlar, tedarikçilerine sisteme girmezseniz sizinle çalışamayız diyerek değişimin öncüsü oluyor.

Bununla birlikte, süreç büyük markaların olduğu kadar, tüketicinin de talepkar olmasıyla işleyecek bir mekanizma.

Tedarikçilerin sisteme girmemesi halinde büyük alıcıların tavrının sertleşeceğini söylüyor.

“Restoran zinciri, ‘Abi sen sisteme girmiyorsan, seni değiştirmek zorundayım, ya hizalan ya da yolları ayırıyoruz’ diyor.”

Sistem, tedarik zincirindeki her halkanın birbirini denetlediği ve tüketicinin nihai onay merci olduğu bir yapı kurguluyor. Böylece gıda güvenliği bir vaat olmaktan çıkıp kanıtlanabilir bir gerçeğe dönüşüyor.

Şahinöz, izlenebilirliğin önemine dikkat çekiyor.

“Müşteri menüye baktığında pizzanın üstündeki sucuk nereden gelmiş dediğinde geriye doğru takip etsin istiyoruz.”

Kayıt dışı ile teknoloji savaşı

Gıda güvenliği buz dağının sadece görünen yüzü. Suyun altındaysa ekonomisinin neredeyse yarısını işgal eden kayıt dışı gerçeği yatıyor.

Oluşturulan sistem devletin denetim mekanizmalarının yetersiz kaldığı bu karanlık alanı, ticari bir zorunluluk yaratarak aydınlatmayı hedefliyor.

Sisteme dahil olmak, otomatik olarak belgeli ve izlenebilir olmayı gerektirdiğinden, merdiven altı üretim doğası gereği bu şeffaf ağın dışında kalıyor.

Sektördeki kayıtlı oyuncuların omuzundaki en büyük yük, vergi ve denetim maliyetlerini yok sayanların yarattığı haksız fiyat avantajı.

Şahinöz, aynı ürünü yarı fiyatına mal eden kayıt dışı yapıların yarattığı tahribata dikkat çekiyor.

“Kayıt altındaki işletme 10 liraya mal ederken, öbürü ne üdüğü belirsiz ürünle 5 liraya mal ediyor.”

Sistem, fiyat odaklı rekabeti kalite ve güven eksenine çekerek haksız kazanç denklemini bozuyor.

Uygulamanın arkasındaki algoritma, tedarikçinin ürün kalitesi kadar, ticari sicilini ve sürdürülebilirliğini de sıkı bir disiplinle tarıyor.

Bir işletmenin standartları karşılamaması veya faturasız işlem yapmaya kalkışması, sistemden anında ihraç edilmesiyle sonuçlanıyor.

“Sistem anında fişini çekiveriyor, bir daha tedarikçi o belgeyi gösteremiyor.”

Böylece denetim, bir memurun inisiyatifinden çıkıp, pazarın kendi ödünsüz ama adil seleksiyonuna dönüşüyor.

Görünmez kahramanların yükselişi

Hayata geçirilecek teknolojik dönüşümün belki de en romantik tarafı, reklam bütçesi olmayan ancak işini tutkuyla yapan küçük yerel üreticilere sunduğu fırsat eşitliği.

Anadolu’nun bir köşesinde en kaliteli peyniri üreten küçük bir mandıra veya harika soslar yapan bir kadın girişimci, bu uygulama sayesinde dev markaların yanında ismini gösterebiliyor.

Tüketici, yediği yemeğin içindeki malzemenin kalitesini gördüğünde, o görünmez kahraman bir anda talep edilen bir markaya dönüşüyor.

Melih Şahinöz, büyük markaların zaten kendi pazarlama güçleri olduğunu, asıl ihtiyacın küçük ve orta ölçekli kaliteli üreticinin parlatılması olduğunu düşünüyor.

“Siz büyük firma değilseniz o zaman gidip de reklam yapmanız zor.”

Kaliteli üretimin ödüllendirildiği sistemde, iyi mal üreten herkesin, çapına bakılmaksızın ulusal hatta küresel pazara açılma şansı doğuyor. Dijital izlenebilirlik, güvenin yeni para birimi haline geliyor.

“Salatadaki nar ekşisi nereden gelmiş diye baktığınızda küçük ama güvenilir bir marka göreceksiniz.”

Kahvelerimizi bitiriyoruz.

Mekandan çıkarken aklım, yediğim tiramisunun peynirinde.

Nereden gelmişti acaba?

Son dönemde restoranlarda tüketilen gıda kaynaklı zehirlenme vakalarının artması tedarikçileri harekete geçirdi. Ev Dışı Tüketim Tedarikçileri Derneği (ETÜDER), Güvenilir Tedarikçi Projesi ile gıda güvenliğini dijital olarak denetleyecek.

ETÜDERdenkritikadımGıdatedarikçilerinitakipedecek

ÜRÜN DİRİER/ Son dönemde restoranlarda tüketilen gıda kaynaklı zehirlenme vakalarının artması tedarikçileri harekete geçirdi. Ev Dışı Tüketim Tedarikçileri Derneği (ETÜDER), Güvenilir Tedarikçi Projesi ile gıda güvenliğini dijital olarak denetleyecek. Dernek, 20 yıldır ev dışı tüketim sektöründe faaliyet gösteren otel, hastane, okul, pastane, fast food, restoran, kafe, büfe, ofis, yemekhane, catering firmaları, yemek fabrikaları, sanayi kuruluşları, turizm tesisleri ile kamu kurum ve kuruluşlarına servis veren, mal üretimini, tedarikini ve dağıtımını gerçekleştiren işletmeleri tek bir çatı altında topluyor. Gıda zehirlenmelerine karşı Türkiye’deki tüm tedarikçileri dijital takibe alma hedefinde olduklarını ifade eden Ev Dışı Tüketim Tedarikçileri Derneği (ETÜDER) Başkanı Melih Şahinöz, projenin 2026’da devreye alınacağını ifade etti.

ETÜDER olarak 2026 ajandanızda neler var? Beklediğiniz bir regülasyon veya hayata geçirmeyi planladığınız bir proje var mıdır?

Ev Dışı Tüketim (EDT) sektörü son yıllarda gerek tüketim alışkanlıklarındaki değişim gerekse turizmdeki büyüme nedeniyle ciddi bir ivme kazandı. Bu büyüme, gıda güvenliği, sürdürülebilirlik ve şeffaflık konularında işletmelere ve tedarikçilere yönelik beklentileri de artırdı. Halkımızın sağlıklı beslenmesine destek vermesi amacı ile çok önem verdiğimiz ve pilot çalışmalarını yürüttüğümüz Güvenilir Tedarikçi Projesi 2026 ajandamızda yer alıyor. Halihazırda teknik altyapısı tamamlanan ve mobil uygulama ile desteklenen bu sistemle, EDT noktalarında kullanılan ürünlerin tedarik zincirinin dijital olarak izlenebilmesini sağlayacağız. Böylece tüketicinin bir restoranda tabağındaki ürüne dair marka, kaynak ve tedarikçi bilgisine anlık olarak ulaşabildiği, şeffaf bir ekosistem oluşturmayı hedefliyoruz.

2026 ajandamızda yer alan diğer bir önemli proje ise 1-4 Eylül 2026 tarihleri arasında gerçekleştirilecek olan Foodist Fuarı. Bildiğiniz gibi Türkiye Gıda Platformu (TGP) çatısı altında birleşen; Türkiye İhracatçılar Meclisi Hububat, Bakliyat, Yağlı Tohumlar ve Mamulleri Sektör Kurulu ve bağlı tüm İhracatçı Birlikleri, Türkiye Gıda ve İçecek Sanayii Dernekleri Federasyonu ve Ev Dışı Tüketim Tedarikçileri Derneği olarak biz dünyanın en büyük üç gıda fuarından biri olma hedefiyle, Tüyap Fuarcılık Grubu ve ALZ iş birliğinde Foodist İstanbul Gıda ve İçecek Ürünleri Fuarını, Tüyap Fuar ve Kongre Merkezinde düzenliyoruz. Foodist İstanbul’un kısa sürede küresel ölçekte ilk sıralara yükselerek ülkemizi ve İstanbul’umuzu Köln/ Anuga gibi, Dubai / Gulfood gibi dünya gıda ticaretinin merkez üssü haline getireceğine inanıyorum.

ETÜDER bünyesinde ne tür şirketler bulunuyor ve bu şirketlerin sektördeki payı nedir?

ETÜDER gıda ve sarf malzemeleri üreten şirketler başta olmak üzere, ulusal ve uluslararası distribütörler, lojistik ve depolama firmaları ile EDT sektörüne tedarik sağlayan tüm paydaşları aynı çatı altında bir araya getirmektedir. Üyelerimiz, sektörün yönünü belirleyen, kalite ve sürdürülebilirlik standartlarının oluşmasında rol alan oyunculardır.

Üyelerimiz, restoran, otel, hastane, okul, yurt, fabrika yemek hizmetleri gibi geniş bir HORECA ve toplu tüketim ekosistemine ürün ve hizmet sunan ana tedarikçilerdir. 3-4 Milyar USD arası bir ticaret hacmi oluşturduğumuzu tahmin ediyoruz.

Sektörünüz ne kadarlık bir istihdama aracılık ediyor?

EDT sektörü doğası gereği çok katmanlı bir yapıya sahip olup, Türkiye’nin en yüksek istihdam yaratan alanlarından biridir. Sektör; üreticileri, distribütörleri ve lojistik firmalarını kapsadığı gibi aynı zamanda oteller, restoranlar, kafeler, catering şirketleri, hastaneler, okullar ve tüm toplu tüketim noktalarındaki istihdamı da etkiler. Direkt olarak 300,000 ve sektörümüzün bütünleşmiş yapısı nedeniyle 4,000,000 varan dolaylı bir istihdam kaynağı olduğumuzu tahmin ediyorum.

Güvenilir tedarikçi uygulaması nedir? Ne zaman hayata geçecek ve neden ihtiyaç duyuldu?

Güvenilir Tedarikçi Projesi; tedarikçilerin ve üreticilerin gıda güvenliği standartlarına göre uçtan uca denetlendiği, sertifikalandırıldığı ve bu sertifikasyonun tüketiciye kadar dijital olarak taşındığı kapsamlı bir izlenebilirlik sistemidir. Yani Güvenilir Tedarikçi Uygulaması ile tarladan başlayan bu süreç restoran mutfağına girene kadar süren bir kontrol mekanizması oluşturmaktadır.

Derneğimizin, Gıda Güvenliği Derneği (GGD) iş birliğiyle hazırladığı uluslararası standartlarla uyumlu kılavuz doğrultusunda tedarikçiler belirli kriterlerde denetimden geçmek suretiyle “Güvenilir Tedarikçi Sertifikası” almaya hak kazanacaktır. Sertifika 1 yıllık olduğu için tedarikçiler aslında sürekli bir denetim süreci içerisinde olmaktalar.

Bu sertifikaya sahip tedarikçilerden ürün alan işletmelerde, tüketici mobil uygulamada yer alan QR kod üzerinden sipariş ettiği yemeğin ana ürünlerinin markasını ve tedarikçisini anlık görüntüleyebilecektir.

Şu anda mobil uygulama pilot test aşamasındadır. 2026 yılında sistemin yaygınlaşması ve EDT noktalarında gönüllülük esaslı kullanımının hızla artması ana önceliğimizdir.

Bu uygulamaya duyulan ihtiyaç azalmaya başlasa dahi halen mevcut olan kayıt dışı ürün akışı, merdiven altı üretim, bunlardan doğan ve hepimizin şahit olduğu çeşitli vakalar ve bunun sonucunda azalan tüketici güveninin tekrar kazanılmasıdır.

Ev dışında yediğimiz gıdaların güvenirliği konusunda yasal çerçeve yeterli mi? Zehirlenme durumunda bir mekânın cezası nedir?

Türkiye’de gıda güvenliği mevzuatı 5996 sayılı Kanun çerçevesinde tanımlıdır. Örneğin bir işletmede gıda zehirlenmesi meydana geldiğinde:

• Gıda mevzuatına aykırılık nedeniyle idari para cezası uygulanır.

• Sağlık riski oluşmuşsa Türk Ceza Kanunu’nun 186. maddesi kapsamında 1–5 yıl arası hapis ve adli para cezası gündeme gelir.

• Mağdur kişi işletmeye karşı maddi ve manevi tazminat davası açabilir.

Dolayısı ile ek bir düzenlemeye ihtiyaç yoktur. Devletimiz net bir kontrol ve ağır cezalar ile bu süreci yönetmektedir. Herkesin aynı bilinç içerisinde bulunması yeterlidir.

Ev dışında gıdanın güvenliğinden emin olmak için neler yapılabilir?

Ev dışında tüketilen gıdaların güvenilirliğini artırmak için kamu, sektör ve tüketici üçlü bir yapıda eş zamanlı adımlar atmalıdır:

1. Dijital izlenebilirliğin standardizasyonu

Etüder’in Güvenilir Tedarikçi Sertifikası uygulamasının yaygınlaşması ve tüketicinin QR kodla ürünün kaynağını sorgulayabilmesi sektör standardı haline gelmelidir.

2. Personel eğitimlerinin zorunlu ve sürekli kılınması

Tüm EDT noktalarında çalışan personelin hijyen, saklama, hazırlama ve pişirme koşulları konusunda düzenli eğitim alması sağlanmalıdır.

3. Tüketici bilincinin güçlendirilmesi

Tüketicinin, şeffaflık sağlayan işletmeleri tercih etmesi gıda güvenliği kültürünün oluşmasında çok önemli bir rol oynar.

Son dönemde yaşanan tavuk zehirlenmeleri hakkında görüşünüz nedir?

Son dönemdeki zehirlenme vakaları kaynağı EDT kanalına üretim ve dağıtım yapan firmaların yukarıda bahsettiğiminiz standartlara tam olarak uymaması, gıda üretim ve dağıtım işini yeterince ehemmiyet ve özen göstermeden yapması kaynaklıdır. Aslında ülkemizdeki beyaz et sanayi gerek üretim gerek hijyen koşulları bakımından birçok gelişmiş ülkeden daha iyi standartlarda ve rekabetçi konumdadır. Bilinçsiz birkaç tane dağıtım firması sebebi ile sektör ciddi yara almaktadır. Güvenilir Tedarikçi Projemizin bu tip talihsizliklerin önüne geçeceğinin düşüncesindeyiz

Tarım ve Orman Bakanlığı’nın desteğiyle hazırlanan ‘Tedarik Zincirinde Güvenlik Programı’ ve beraberindeki ‘Güvenilir Tedarikçi Sertifikası’ uygulamasıyla ev dışı tüketimde yeni bir şeffaflık dönemi resmen hayata geçirildi.

Türkiye gıda güvenliği alanında kritik bir eşikte bulunuyor. Avrupa Birliği’nin 2024 raporlarına göre Türkiye, ‘en fazla risk tespit edilen ülke’ olarak listenin başına yükseldi. Bir yıl içinde Türkiye menşeli 488 gıda ürünü AB’nin RASFF uyarı listesine girdi; bu, Cumhuriyet tarihinin en yüksek seviyelerinden biri olarak kayıtlara geçti. Bu çarpıcı veriler ışığında, gıda zincirindeki risklerin önüne geçmek ve şeffaflık talebini karşılamak amacıyla T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın desteğiyle hazırlanan ‘Tedarik Zincirinde Güvenlik Programı’ ve beraberindeki ‘Güvenilir Tedarikçi Sertifikası’ uygulaması ev dışı tüketimde yeni bir dönemi resmen başlattı.

ETÜDER Yönetim Kurulu Başkanı Melih Şahinöz, gıda güvenliği, denetimsizlik ve kayıt dışılık gibi sorunların gölgesinde kalan zincirde, tüketicinin yediği her lokmada şeffaflık ve kesin bir güven sağlamayı hedefleyen ‘Tedarik Zincirinde Güvenlik Programı’nın Nisan ayında lanse edilmesinin planlandığını aktarıyor.

TÜKETİCİ NE YEDİĞİNİ BİLECEK

Mutfak tezgahından masadaki tabağa kadar uzanan gıda zincirindeki güvenliği kamu, üretici, tedarikçi ve sivil toplum kuruluşlarının ortak sorumluluğu olarak ele alan program kapsamında sektörün lider paydaşları, “Tedarik Zincirinde Güven Rehberi”ni hazırladı.

● Güvenilir Tedarikçi Tanımı: Sertifikayı almaya hak kazanan firmalar; üretimden depolamaya, ambalajlamadan son noktaya kadar toplum sağlığı için gerekli tüm önlemleri titizlikle uygulayan işletmeler olarak tanımlanıyor.

● Uluslararası Denetim Güvencesi: Bu firmalar, rehberdeki her kritere göre detaylı bir şekilde denetlenmek üzere uluslararası yetkili bağımsız kuruluşlar (Mérieux NutriSciences, LRQA gibi) tarafından denetimden geçiriliyor. Sertifika bir yıl geçerli olsa da düzenli denetimlerle güvenilirliği sürekli kılınıyor.

● Bağlayıcılık: Gönüllülük esaslı yürüyen program, ETÜDER üyeleri için tüzük gereği sertifika almayı zorunlu kılıyor.

KAREKOD İLE GELEN ŞEFFAFLIK

Programın en yenilikçi yönü olan QR kod uygulaması, dünyada bir ilk olma özelliği taşıyor. Restoran, otel, kafe ve yemek firmaları, güvenli bir deneyim sunmak için tedarikçi tercihlerini bu sertifikalı üyelerden yana kullanacak.

Tüketiciler, masalarındaki özel QR kodu okutarak, yemeklerinde kullanılan ürünün markasını, üreticisini ve tedarikçisini anında görme özgürlüğüne sahip olacak. Bu sayede, tüketicilerin ‘evin dışında da ne yediğini bilme’ hakkı tam olarak hayata geçirilmiş oluyor.

Bu model; tedarikçilere yeni pazarlar ve kurumsal itibar, kamuya kayıt dışılığın önlenmesi ve denetim kolaylığı, tüketiciye ise sağlıklı ve güvenilir ürün garantisi sunan bir ‘kazan-kazan’ stratejisi olarak öne çıkıyor.

2026’da gastronomi, yalnızca lezzetle değil; üretim süreçleri, kültürel kökler ve insan hikâyeleriyle tanımlanan çok katmanlı bir alan haline geliyor. Sofralar artık “ne yiyoruz?”dan çok, “bu ürün nasıl üretildi, kime ait, hangi kültürü taşıyor?” gibi daha derin soruların cevaplandığı bir deneyime dönüşüyor. Tüketici profili giderek bilinçli hale gelirken restoranlar, yemek sunan işletmeler olmaktan çıkıp hikâye anlatan, topluluklar oluşturan sosyal mekânlara evriliyor. Kaynağı bilinen ürünlere, üreticiyle bağ kurmaya ve çevresel etkisi düşük tercihlere olan ilgi ise hiç olmadığı kadar güçlü. Teknoloji, özellikle yapay zekâ, mutfaklarda israf azaltmadan menü planlamaya kadar önemli bir rol üstlenirken insan dokunuşunun yerini almıyor; tam tersine onu daha görünür kılıyor. Robotların pişirdiği yemekler bile anlamını ancak şefin yaratıcı sezgisi ve paylaşma kültürüyle buluyor. Sürdürülebilirlik artık trend değil; gastronominin temel omurgası. Döngüsel mutfak uygulamaları, karbon ayak izini azaltma çabaları, fermente ürünlerin yükselişi ve bitki bazlı beslenmenin zorunluluk haline gelişi, sektörün geleceğini belirleyen başlıklar. Aynı şekilde yerelleşme de güçlü bir dönüşüm yaratıyor. Anadolu’nun binlerce yıllık ürün mirası modern mutfakta yeni bir anlatıya dönüşüyor. Coğrafi işaretli ürünler, ata tohumları ve yerel üreticilere dayalı sistem, hem lezzeti hem sürdürülebilirliği güçlendiriyor. Yeni gastronomi kültürü; sağlık, etik sorumluluk ve teknik yeniliklerin birleştiği bir düzlemde şekilleniyor. Yemeğin yalnızca nasıl pişirildiği değil, hangi niyetle düşünüldüğü de önem kazanıyor. İnsanlar yemeği bir “iyi olma hali”nin parçası olarak görüyor. Tüm bu gelişmeler, teknolojinin ilerlemesine rağmen insan hikâyesi, emeği ve sofrada bir araya gelmenin değerini daha da yükseltiyor. Türkiye ise ürün çeşitliliği, köklü mutfak kültürü ve yaratıcı şef kuşağıyla bu yeni dönemin öncü ülkelerinden biri olmaya aday. 2026’nın gastronomisi, insana, doğaya ve kültüre iyi gelen anlamlar yaratmak üzerine kurulu olacak.

Son günlerde özellikle dı­şarıda tüketilen gıda kaynaklı zehirlenmeler­deki artış, tedarikçileri hare­kete geçirdi. Ev Dışı Tüketim Tedarikçileri Derneği (ETÜ­DER), sektördeki en büyük tehdit olan gıda güvenliği so­rununa çözüm bulmak ve tüke­ticilerin güvenli gıdaya ulaşı­mını sağlamak amacıyla ‘dijital kimlik’ uygulamasını hayata geçiriyor.

Tüketicilerin bilinç­li karar vermesini sağlamak amacıyla geliştirilen mobil uy­gulama, restoranlardaki me­nülere entegre edilecek bir QR kod veya seçenek aracılığıyla çalışacak. Uygulama ile tüketi­ci, yediği yemeğin içindeki kre­ma, salça, et gibi ana bileşen­lerin markasını, menşeini ve tedarikçisini anlık olarak gö­rebilecek. Ürünün markası güvenilir olsa bile, tedarikçi­nin depolama veya taşıma sı­rasında soğuk zinciri kırıp kır­madığı gibi kusurlar da sistem üzerinden görülebilecek. Uy­gulama gönüllülük esaslı ola­cak.

Kendine güvenen işletme­ler tedarikçilerini gösterirken, güvenmeyenler göstermeye­cek. Tüketici, bu şeffaflık üze­rinden kendi kararını verecek. Sisteme sadece fatura kesen ve uluslararası akredite kurum­lar tarafından denetimden ge­çerek belirlenen standartları karşılayan kayıtlı tedarikçiler girebilecek. Bu, vergilendirme­nin ve izlenebilirliğin artması­nı da sağlayacak.

Hedef 450 bin hizmet noktasını sisteme almak

Şu anda bazı büyük işletme­lerde pilot çalışmalarına başla­nan projenin 2026 yılında ya­zılı ve sosyal medya üzerinden tanıtılarak yaygınlaştırılması hedefleniyor.

Uygulama ile ge­lecek yıl en az 450 bin hizmet noktasının sisteme alınma­sı hedefleniyor. Gıda güvenli­ğini iyileştirmek amacıyla ha­rekete geçtiklerini söyleyen ETÜDER Başkanı Melih Şahi­nöz, tüketicilerin bilinçli karar vermesini sağlayacak bir mo­bil uygulama geliştirdiklerini açıkladı.

Uygulamanın tüke­tilen gıdanın tarladan sofraya kadar geçirdiği süreci gösteren dijital bir kimlik olduğunu an­latan Şahinöz, pilot deneme­leri başarılı olan sistemin bir zorunluluktan ziyade, kabul gördüğü takdirde ‘almayanın iş yapamayacağı bir standart’ haline geleceğini vurguladı. Tüketicilerin yediği yemeğin her bir bileşeninin kökenini ve tedarik zincirini anlık ola­rak görmesini sağlayacak pro­je, kayıt dışı ve güvenilir olma­yan tedarikçileri ayıklamayı hedefliyor.

Zehirlenmelerin kaynağı, kırılan tedarik zinciri

Son dönemde artan gıda ze­hirlenmesi vakalarına iliş­kin değerlendirmelerde bulu­nan Melih Şahinöz, asıl soru­nun üretimin kendisinde değil, ürünün “üretimden sonra ge­çirdiği macera sırasında hasta­lanabilmesi” olduğunu söyle­di. Tüketicinin marketten aldı­ğı ürünü ambalajından kontrol edebildiğini, ancak bir resto­randa yediği kıymanın veya peynirin hangi koşullarda bu­raya kadar geldiğini bilmediği­ni ifade etti.

Bu durumun teme­linde ev dışı tüketim sektörün­de (EDT) hala kayıt dışılığın bulunması ve satın almacıla­rın sadece fiyata bakarak kali­teyi önemsememesi yattığını ifade eden Şahinöz, “Kayıt dı­şı mal üreten, perakendede­ki zincirlere mal satamayan bazı üreticiler, otel ya da res­toranlara gidip sadece ucuz olduğu için mal satabiliyor. Ondan sonra da tesadüfi ola­rak bu sonuçları yaşıyorsunuz” değerlendirmesini yaptı. Şahi­nöz, kurallara uygun yapıldı­ğında dışarıda yeme-içmenin evden daha güvenli olacağını da ekledi.

Ev dışında 20 milyar dolar tükettik

Öte yandan ev dışı tüketim sektörünün Türkiye’deki pa­zar hacminin 20 milyar do­lar olarak ölçüldüğünü açık­layan Melih Şahinöz, bu dev volümün en büyük sürükleyi­cisinin turizm kanalı (otel ve restoranlar) olduğunu ancak

 sanayi ve zorunlu tüketim ka­nallarının (yemek fabrikala­rı, hastaneler, okullar) da aynı büyüklükte bir hacim yarattı­ğını ifade etti.

Sektörün sade­ce gıdadan ibaret olmadığını, otellerden restoranlara, okul­lardan hastanelere ve hatta hapishanelere kadar evin dı­şında yenen, içilen ve tüketi­len her türlü gıda maddesi ile birlikte peçete, temizlik kim­yasalı gibi sarf malzemelerini de kapsayan geniş bir alana ya­yıldığını belirten Şahinöz, mo­dern ve gelişmiş toplumlar­da EDT’nin ev içi tüketimden (perakende) daha büyük oldu­ğunu belirtti.

Şahinöz, trafik yoğunluğu, esnek çalışma sa­atleri, ailelerin küçülmesi ve bekar yaşam formlarının art­ması gibi sosyolojik ve ekono­mik faktörlerin etkisiyle, top­lam tüketimin Amerika ve Avrupa’da yüzde 60’lara yak­laştığını, Türkiye’de de yıllık ortalama yüzde 15-20’lik bir büyüme eğilimi gösterdiği­ni aktardı. Şahinöz, ancak bu yıl mevcut ekonomik koşullar nedeniyle stabil bir dönem geçirdikleri­ni, büyüme yaşanmadı­ğını kaydetti.

EDT’nin büyümesi için kişi başı gelir artmalı

Ev dışı tüketimin artmasının ana ko­şulunu ‘ekonomik iyileşme’ olarak gösteren ETÜ­DER Başkanı Şahinöz, Türki­ye’de sektörün durağan bir se­yir izlemesini de buna bağla­dı. “Ev dışı tüketimin artması için öncelikle kişi başı gelirin mutlaka artması lazım” diyen Şahinöz, 2026’da da sınırlı bir büyüme beklediklerini aktar­dı.

Ekonomik sıkılaşmanın getirdiği üretim, ihracat da­ralmasının işsizliğe sebep ol­duğunu, bunun da dışarıda ye­mek yemeyi sınırlandırdığını dile getiren Şahinöz, “3 vardi­ya çalışan fabrikada, 2 vardiya düştüyse daha az insan yemek yiyecek demek. Bu da ev dışı tüketimin küçülmesi demek. Buna rağmen sayıları tuttur­mamız ve yılı stabil geçirme­miz mucize” dedi. EDT’nin büyümesinin 10 yıl önce yüz­de 80 olduğunu söyleyen Şahi­nöz, “Onun için bizim gidece­ğimiz çok yol var” ifadelerini kullandı.

Pazar, Çin ve Hindistan’da patlama yaşıyor

Dünya genelinde ev dışı tü­ketim sektörünün büyümeye devam ettiğini açıklayan Melih Şahinöz, özellikle Uzakdoğu’da Çin ve Hindistan’da yüzde 38-40’larla patlama yaşandı­ğını belirtti. ABD’de de büyü­menin devam ettiğini aktaran Şahinöz, Avrupa’da ise dura­ğanlıkla birlikte yüzde 5-6’lık büyümeler görüldüğünü kay­detti. 2023 yılında 3 trilyon do­ları aşan global ev dışı tüketim, 2025’te 4 trilyon 340 milyar dolar seviyesine geldi.

Fiyatlar artınca üretici ‘nohutlu dürüm’ yaptı

Ekonomik zorlukların şimdilik toplam pazarı küçültmediğini, ancak tüketici davranışlarında segment kaymaları yaşandığını belirten Melih Şahinöz, “Lüks segmentte müşteri sayısında (kuver) yüzde 30 civarında düşüşler yaşanırken, bu tüketicilerin bir alt segmente kaydığı gözlemlendi. Türk yatırımcısı bir şekilde ‘bu olmuyorsa başka bir şey yapalım’ deyip ya ürün segmentini geliştiriyor ya da başka pazarlara giriyor. Örneğin maliyet baskısı nedeniyle nohutlu dürüm ve patatesli dürüm gibi düşük maliyetli protein alternatiflerinin öne çıktığını görüyoruz. Dolayısıyla bu anlamda bir şekilde dayanıyor. Biz Türkiye’nin geleceğine çok inanıyoruz” dedi.

Pazar küçülmedi, segment kayması oldu:

Ev dışı tüketim sektöründe küçülme değil segment kayması yaşandığını söyleyen Melih Şahinöz’e göre, EDT’deki dönüşüm şöyle:

Dirençli segmentler: Zincir fast food gibi güvenilir ve en uygun fiyatlı segmentlerde, ayrıca kafeler gibi sosyalleşme imkanı sunan ama daha düşük bütçeli noktalarda düşüş yaşanmadı. Tüketiciler, bütçelerine uygun alternatifler bularak sosyalleşme ihtiyaçlarını sürdürdü.

Turizmde nitelik kaybı: Turizm kanalı hala en büyük itici güç olsa da, yüksek harcama yapan turistlerin sayısında düşüş yaşandı. Türk lirasındaki değer kaybının enflasyonla paralel gitmemesi sonucu, üst segment restoran fiyatlarının Avrupa’nın pahalı destinasyonlarının dahi üzerine çıkması bu kayıpların ana nedenlerinden biri oldu.

Yeni formatlar: Maliyet baskısı nedeniyle nohutlu dürüm ve patatesli dürüm gibi düşük maliyetli protein alternatifleri öne çıktı.